This website uses cookies to optimize performance. Do you accept the use of cookies on this website?

 
Omroep / Broadcaster
AVRO
 

LEVY & de Laatste Nazi's: deel 1

LEVY & DE LAATSTE NAZI'S DEEL 1 : DE JACHT IS GEOPEND

De Nederlandse nazi Klaas Carel Faber stierf op 24 mei 2012, hij was toen 90 jaar. Vorig jaar september was hij volgens het Simon Wiesenthal instituut de meest gezochte nazi. Wie hem googelde, vond zo zijn adres in Beieren. Op 7 uur en 6 minuten rijden van Amsterdam.  Er is nog een Nederlandse veroordeelde nazi die in vrijheid in Duitsland leeft; Siert Bruins. Hij woont op nog geen drie uur rijden van Amsterdam.

Nederlandse nazi’s die in vrijheid in Duitsland wonen: mannen die moorden hebben gepleegd, hebben gemarteld, daarvoor berecht zijn en die ‘levenslang’ hebben gekregen. Mannen die bijna zeventig jaar na dato nog steeds op vrije voeten zijn. Hoe kan dat?

In zijn nieuwe zesdelige serie LEVY & de Laatste Nazi’s doet Gideon Levy een uiterste poging om te ontdekken hoe het kan dat de twee hoogbejaarde oorlogsmisdadigers niet achter de tralies zitten. Hij duikt in (geheime) archieven, spreekt met aanklagers en belt aan bij Bruins en de – toen nog levende - Faber. In de Bondsdag confronteert Levy Duitse politici met zijn bevindingen. Hoe kan een Duitse nazi- wet uit 1943 nog altijd van kracht zijn? Wat hebben de Duitsers gedaan om het recht alsnog te laten zegevieren? 

In een Centraal Bureau van de Landelijke Justitie te Ludwigsburg in Duitsland wordt nog altijd naar nazi’s uit de Tweede Wereldoorlog gezocht. Er wordt gewerkt aan openstaande dossiers van oorlogsmisdadigers. Levy vraagt zich af hoeveel nazi’s hier zijn opgespoord sinds de oprichting van dit Centrale Bureau in 1958. Tot zijn verbazing zijn er 563 personen rechtmatig veroordeeld, vanuit de 172. 294 verschillende grote onderzoeken. Levy spreekt met een openbare aanklaagster die in haar eentje verantwoordelijk is voor het opsporen van 100 oorlogsmisdadigers uit die tijd.

Ook in Nederland  wordt nog altijd aan de laatste nazi-dossiers gewerkt, maar het lijkt er sterk op dat men daarmee vooral de schijn ophoudt. Nederland en Duitsland doen er voor de bühne alles aan om te laten zien dat ze er echt alles aan doen.

Gideon Levy:Het feit dat Faber in vrijheid is gestorven verbaast mij niet; het maakt schrijnend duidelijk dat Nederland en Duitsland hebben gefaald in dit jarenlange proces. En dat niet alleen Faber op deze manier zijn straf is ontlopen vind ik heel pijnlijk.

LEVY & de Laatste Nazi’s stelt vooral morele vragen. Hoe is de houding van de Duitse en de Nederlandse overheid te verklaren? Nederland heeft een goede relatie met de grote buur altijd voorop gesteld.

Levy vraagt zich af hoe mensen zo massaal kunnen gehoorzamen aan immorele leiders. Na de oorlog hebben wetenschappers hier vele onderzoeken aan gewijd om er meer van te begrijpen. Een van de bekendste is het experiment van Stanley Milgram uit de jaren ‘60. Milgram liet proefpersonen in de waan dat ze door middel van het toedienen van  een elektrische schok mensen konden corrigeren, wanneer ze een fout antwoord gaven. Deze elektrische schokken werden steeds sterker en zouden uiteindelijk dodelijk zijn geweest. Milgram wilde weten hoe ver mensen zouden gaan onder geestelijke druk.

 In 1971 volgde het Stanford Prison Experiment. 24 doorsnee mannelijke studenten werden in twee groepen verdeeld; bewakers en gevangenen. Gedurende twee weken zouden zij in een namaakgevangenis verblijven, waarbij onderzocht werd hoe de sociale situatie zich zou ontwikkelen. Het onderzoek liep volledig uit de hand en moest na zes dagen worden gestaakt.  Dergelijke onderzoeken werden daarna verboden omdat men ontdekte dat de geestelijke druk voor de proefpersonen schadelijk zou kunnen zijn.

De Vrije Universiteit van Amsterdam heeft een nieuwe vorm gevonden om moreel gedrag en gehoorzaamheid te onderzoeken; namelijk zonder geestelijke druk op proefpersonen uit te oefenen. De proefpersonen worden gevraagd om een aantal van hun vrienden en familieleden te enthousiasmeren voor een gruwelijk experiment. Aan hen de keuze dit wel of niet te doen. Levy kijkt mee hoe het experiment verloopt.

Gideon Levy: “Ik vond het een bijzondere ervaring om met oorlogsmisdadiger Bruins te spreken. Ook de gesprekken met mevrouw Faber en de gesprekken met  de Duitse Nazi-jagers waren eigenlijk allemaal onwerkelijk. Maar het onderzoek aan de VU is toch wel de draaidag geweest die mij op mijn grondvesten heeft doen schudden. Het is opmerkelijke televisie geworden: wij mensen blijken allemaal behoorlijk meegaand en we staan niet zo sterk in onze schoenen als we denken. Dat is iets wat je misschien wel vaker hebt gehoord, maar in de aflevering over het geweten voltrekt dit zich voor de camera.”

Gideon Levy over z’n nieuwe reeks: “Mijn familiegeschiedenis is getekend door de Tweede Wereldoorlog, dus ik sta niet echt neutraal ten aanzien van de oorlog. Maar in mijn reis om te begrijpen hoe het kan dat er vandaag de dag nog oorlogsmisdadigers in vrijheid leven, probeer ik de zaak van alle kanten te belichten. Zo vertelt mevrouw Faber mij bijvoorbeeld dat haar man een soort kindsoldaat was: ‘Hij was pas achttien’. Siert Bruins zegt hetzelfde over zijn vrijwillige indiensttreding.  Anderzijds zijn er mensen geweest van diezelfde leeftijd, die zijn uitgegroeid tot de iconen van het verzet. Wat mij intrigeert is hoe mensen morele  keuzes maken. Dan gaat het niet alleen over toen, maar ook over nu.”

LEVY & de Laatste Nazi’s is uitgezonden in 2012 bij de AVRO op Nederland 2